Κωνσταντίνος Ν. Φελλάς: Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) στην Υγεία και το Δικαίωμα του Ασθενή στο Ανοιχτό Μέλλον
Ο Καθηγητής Κωνσταντίνος Ν. Φελλάς, Ανώτερος Αντιπρύτανης του Πανεπιστημίου Λευκωσίας, παρέστη ως ομιλητής στο 1ο Διεπιστημονικό Συνέδριο Νομικής και Ιατρικής με τίτλο «Εξελίξεις στο Δίκαιο της Υγείας στην Κύπρο». Το Συνέδριο διοργάνωσαν ο Παγκύπριος Δικηγορικός Σύλλογος (ΠΔΣ) και ο Παγκύπριος Ιατρικός Σύλλογος (ΠΙΣ) με στόχο να ενισχυθεί ο διάλογος ανάμεσα σε δύο επαγγελματικούς κλάδους, στην επαγγελματική ανάπτυξη και τη συνεχιζόμενη εκπαίδευσή τους ως προς το ευρύτερο νομικό πλαίσιο που διέπει την άσκηση του ιατρικού επαγγέλματος στην Κύπρο, σε συνάρτηση με τις έννομες υποχρεώσεις και τα έννομα δικαιώματά τους.
Με την ιδιότητα του Προέδρου της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής Κύπρου, ο Καθηγητής Φελλάς, κατά τη διάρκεια της ομιλίας του με τίτλο «Τεχνητή Νοημοσύνη και Προβλεπτική Αναλυτική στην Υγεία», αναφέρθηκε στα (Βιο)Ηθικά Διλήμματα και τις Προκλήσεις της ΤΝ και της Προβλεπτικής Αναλυτικής στην Υγεία. Αρχικά, επεσήμανε την επέλαση της ΤΝ στην καθημερινότητα του σύγχρονου ανθρώπου, που – παρόλα τα επιτεύγματα -της συνεχίζει ναι αποτελεί «σημείον αντιλεγόμενον», οπότε τίθεται το ερώτημα αν εν τέλει θα λειτουργήσει ως μέσο για τη βελτίωση της ποιότητας της ζωής του ανθρώπου ή ως διασάλευση της ελευθερίας και άρση του αυτεξουσίου.
Ο Ανώτερος Αντιπρύτανης του Πανεπιστημίου Λευκωσίας, στο ακροατήριο νομικών και ιατρών-νοσηλευτών που παρέστει στο Συνέδριο, επεσήμανε επιπλέον πως πολύ σημαντικό ζήτημα αποτελεί επίσης η προστασία της ιδιωτικότητας των ασθενών. Το να μπορεί κάποιος να προβλέπει γεγονότα ζωής, όπως για παράδειγμα το πότε θα εκδηλωθεί μια σοβαρή νόσος, δεν αποκλείεται να συνιστά παραβίαση της ιδιωτικής ζωής , πολύ περισσότερο αν ο ασθενής δεν το επιθυμεί. «Στη σύγχρονη εποχή που οι ψηφιακές εφαρμογές αποτελούν μέρος της καθημερινότητάς μας, ελλοχεύει ο κίνδυνος αυτά τα δεδομένα να πωλούνται σε ασφαλιστικές εταιρείες χωρίς τη συγκατάθεση των χρηστών. Ορισμένες από τις ασφαλιστικές εταιρείες με μοναδικό κίνητρο το οικονομικό κέρδος, παραβιάζουν την ιδιωτικότητα, κατασκευάζουν και αξιοποιούν παραπλανητικά διογκωμένα δεδομένα (π.χ. υπέρβαροι αναφέρονται ως παχύσαρκοι) σε μια προσπάθεια να καρπωθούν οφέλη από την «επιθετική πρόβλεψη», προειδοποίησε.
Αναφερόμενος στους (Βιο)Ηθικούς προβληματισμούς, ο Καθηγητής Φελλάς, τόνισε πως η χρήση της Προβλεπτικής Αναλυτικής εγείρει σύνθετα και πολύπλοκα ηθικά ζητήματα που αφορούν τόσο την ελευθερία του ίδιου του ασθενή, όσο και την ασφάλεια των αποφάσεων που βασίζονται στις προβλέψεις. «Καταρχάς, η χρήση της Προβλεπτικής Αναλυτικής στον τομέα της Υγείας οφείλει να συνάδει με την ηθική αρχή της ωφέλειας/ευημερίας, αλλά και το ατομικό και κοινωνικό δικαίωμα στην υγεία. Στον αντίποδα, η χρήση των προβλέψεων της Προβλεπτικής Αναλυτικής, χωρίς τη συναίνεση των ενδιαφερομένων προσώπων, ενέχει τον κίνδυνο προσβολής της αυτονομίας των προσώπων, των ατομικών δικαιωμάτων τους, συμπεριλαμβανομένων του δικαιώματος στο ανοικτό μέλλον και το δικαίωμα στην άγνοια», εξήγησε. Έπειτα, προσέθεσε πως όλοι έχουμε δικαίωμα σε ένα μέλλον που θα είναι ανοικτό, μη γραμμικό και μη προβλέψιμο. Επιπλέον, επεσήμανε, πως όλοι έχουμε δικαίωμα στην άγνοια, ένα δικαίωμα που αφορά την επιθυμία μας να μην θέλουμε να γνωρίζουμε πιθανά δυσμενή δεδομένα για το μέλλον της υγείας μας. Η προστασία αυτών των δικαιωμάτων έχει κρίσιμη σημασία ώστε να η θεωρηθεί η τεχνολογία τροχοπέδη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της αυτονομίας του ανθρώπου.
Ο ομιλητής παραδέχτηκε πως η ΤΝ αποτελεί μια τεχνολογία με τεράστιες δυνατότητες, που ήδη αλλάζει την καθημερινότητά μας, διαμορφώνει το μέλλον μας και τα οφέλη της θα είναι ακόμη πιο ορατά στο εγγύς μέλλον. Ωστόσο, η ανάπτυξή της συνοδεύεται από σημαντικές προκλήσεις, ιδιαίτερα σε ζητήματα όπως είναι η δεοντολογία, η ασφάλεια και η ρύθμιση. Γι’ αυτόν τον λόγο, απαιτείται μια γενική, καθολική και ηθική καθοδήγηση και ρύθμιση όσον αφορά τις βασικές αξίες που πρέπει να στηρίζουν την ανάπτυξη των συστημάτων ΤΝ.
