Σε συνέντευξη στο MoneyMatters, η Καθηγήτρια Αγγελική Κοκκινάκη, Κοσμητόρισσα της Σχολής Διοίκησης Επιχειρήσεων του Πανεπιστημίου Λευκωσίας, εξηγεί πώς αξιολογούνται οι εργασίες με τεχνητή νοημοσύνη και ποιες δεξιότητες χρειάζονται οι απόφοιτοι. Αναδεικνύει επίσης τη συμβολή των πανεπιστημίων στην κυπριακή οικονομία.
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ
1. Η νέα συμμετοχή στο AACSB και οι ευρωπαϊκές προτεραιότητες
Η πρόσκλησή σας να συμμετάσχετε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του AACSB έρχεται σε μια περίοδο αλλαγών για τις σχολές διοίκησης επιχειρήσεων. Ποια αλλαγή θεωρείτε πιο επείγουσα για τις ευρωπαϊκές σχολές και ποια προτεραιότητα της Κύπρου θα θέλατε να αναδείξετε μέσα από αυτόν τον ρόλο;
Απάντηση:
Η πρόσκληση είναι για μένα τιμή και ευθύνη. Η πιο επείγουσα αλλαγή για τις ευρωπαϊκές σχολές είναι η μετάβαση από τη μετάδοση γνώσης στην τεκμηρίωση του αποτελέσματος. Οφείλουμε να αποδεικνύουμε ότι οι σπουδές βελτιώνουν μετρήσιμα την πορεία και το μέλλον των φοιτητών.
Αυτή είναι η λογική των νέων Παγκόσμιων Προτύπων του AACSB για την Επιχειρηματική Εκπαίδευση (Global Standards for Business Education). Τα μέλη τα επικύρωσαν τον Απρίλιο του 2026 και ισχύουν από την 1η Ιουλίου 2026 [1][2]. Τα εννέα πρότυπα οργανώνονται σε τρεις άξονες: Στρατηγική Διαχείριση και Καινοτομία, Επιτυχία και Εμπλοκή των Φοιτητών, Διαδρομές προς τον Αντίκτυπο [1]. Το πλαίσιο στηρίζεται σε αρχές και αποτελέσματα [2]. Ζητά από τις σχολές να προετοιμάζουν αποφοίτους ευέλικτους, αναλυτικά ικανούς και ηθικά θεμελιωμένους στη χρήση ψηφιακών και αναδυόμενων τεχνολογιών [3]. Για τα μέλη ΔΕΠ, η διατήρηση της κατηγορίας τους απαιτεί εμπλοκή και πλήρωση των κριτηρίων διδακτικής αποτελεσματικότητας της σχολής [1].
Για τις ευρωπαϊκές σχολές αυτό σημαίνει τρία πράγματα: ψηφιακή ετοιμότητα σε ολόκληρη την ακαδημαϊκή κοινότητα, αξιολόγηση που μετρά πραγματική μάθηση και συστηματική επένδυση στην ανάπτυξη των διδασκόντων. Η ανάγκη είναι άμεση, γιατί η τεχνητή νοημοσύνη πέρασε μέσα σε λίγα χρόνια από το περιθώριο στο επίκεντρο της ατζέντας των διαπιστευμένων σχολών [4].
Από την Κύπρο θα φέρω την οπτική της Ανατολικής Μεσογείου και ενός ανοικτού, βαθιά διεθνοποιημένου συστήματος. Εκεί οι διεθνείς φοιτητές υπερβαίνουν το 56% του φοιτητικού πληθυσμού [7] και η ποιότητα, μαζί με τη διεθνή αναγνώριση, αποτελεί προϋπόθεση ανάπτυξης.
Η δεύτερη προτεραιότητα είναι η ισχυρότερη σύνδεση της εκπαίδευσης και της έρευνας με την παραγωγική βάση της χώρας. Το 2023 η Κύπρος δαπάνησε για Έρευνα και Ανάπτυξη €213.6 εκατ., δηλαδή 0.68% του ΑΕΠ, έναντι 2.26% στην ΕΕ [5]. Η δημόσια δαπάνη ήταν 0.29% του ΑΕΠ έναντι 0.72% στην ΕΕ. Η επιχειρηματική δαπάνη βρίσκεται περίπου πέντε φορές χαμηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο [6]. Παράλληλα, το 60.1% των νέων ενηλίκων διαθέτει τριτοβάθμιο τίτλο, έναντι 44.1% στην ΕΕ [7]. Το μορφωτικό αυτό κεφάλαιο δεν έχει μετατραπεί ακόμη σε καινοτομία και παραγωγικότητα. Εκεί μπορούν να συμβάλουν οι σχολές διοίκησης, μέσω της επιχειρηματικότητας, της μεταφοράς τεχνολογίας και της συνεργασίας με τις επιχειρήσεις.
2. Η συμβολή των πανεπιστημίων στην κυπριακή οικονομία
Πώς αποτιμάτε τη συμβολή της ανώτατης εκπαίδευσης στην κυπριακή οικονομία, πέρα από τα δίδακτρα και τη φοιτητική κατανάλωση; Ποια διαθέσιμα στοιχεία για την απασχόληση, την έρευνα ή την επιχειρηματικότητα δείχνουν την αξία που δημιουργεί ο κλάδος;
Απάντηση:
Η ανώτατη εκπαίδευση είναι σήμερα μία από τις πιο δυναμικές δραστηριότητες της κυπριακής οικονομίας. Η αξία της φαίνεται σε τέσσερα επίπεδα: στο ανθρώπινο κεφάλαιο, στην απασχόληση, στην έρευνα και στη διεθνή θέση της χώρας. Τα στοιχεία που διαθέτουμε είναι τα εξής:
- Μέγεθος: Οι φοιτητές έφτασαν τους 58,941 το 2023-24, σχεδόν διπλάσιοι από το 2013-14. Λειτουργούν 13 πανεπιστήμια και πάνω από 40 άλλα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης [7].
- Διεθνοποίηση: Σύμφωνα με στοιχεία του Υπουργείου Παιδείας, οι διεθνείς φοιτητές υπερβαίνουν το 56% και τα περισσότερα προγράμματα διδάσκονται στα αγγλικά [7]. Με τον στενότερο ορισμό της Eurostat για τους φοιτητές από το εξωτερικό, το ποσοστό είναι 22.3% [8α]. Η αύξηση οφείλεται σχεδόν εξ ολοκλήρου σε διεθνείς φοιτητές, ενώ οι Κύπριοι παραμένουν σχετικά σταθεροί [8]. Εδώ, ουσιαστικά πρόκειται για εξαγωγή υπηρεσιών.
- Οικονομικό αποτύπωμα: Η μελέτη της EY (2018), με έτος αναφοράς το 2016, εκτιμούσε τη συνεισφορά του κλάδου σε €739-979 εκατ. και περίπου 9,500 θέσεις εργασίας [9]. Το Κέντρο Οικονομικών Ερευνών του Πανεπιστημίου Κύπρου εκπόνησε πιο πρόσφατη μελέτη για το ίδιο το ίδρυμα. Εκτιμά τη συνολική συνεισφορά σε €1.186 δισ., την ώθηση στο ΑΕΠ σε €574 εκατ. και τις θέσεις εργασίας σε πάνω από 12,380. Κάθε €1 εκατ. χρηματοδότησης αντιστοιχεί σε €7.06 εκατ. οικονομικής παραγωγής [10]. Οι δύο μελέτες διαφέρουν ως προς το αντικείμενο και τη μεθοδολογία, και δεν συγκρίνονται άμεσα.
- Έρευνα και επιστροφή ταλέντων: Το Πανεπιστήμιο Κύπρου έχει εξασφαλίσει 30 ευρωπαϊκές επιχορηγήσεις ERC. Η αντιστροφή της διαρροής εγκεφάλων δημιούργησε το 2024 οικονομική παραγωγή €118 εκατ. και 985 θέσεις υψηλής εξειδίκευσης [10].
- Απασχολησιμότητα: Το 2024 το ποσοστό απασχόλησης των πρόσφατων αποφοίτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης έφτασε το 83.8%, αυξημένο κατά 10.1 ποσοστιαίες μονάδες από το 2015. Παραμένει ωστόσο χαμηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο του 86.7% [11].
Θα προσθέσω σε αυτό το σημείο δύο επισημάνσεις. Πρώτον, οι δεξιότητες αναδεικνύονται σε σημαντική αξία. Η EY εκτιμούσε ότι περίπου τα δύο τρίτα της συνεισφοράς προέρχονται από έμμεσα αποτελέσματα, με σημαντικότερο την αναβάθμιση των δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού [9]. Η Κύπρος διαθέτει επίσης ισχυρή βάση στις υπηρεσίες ΤΠΕ, με μερίδιο 8.9% στην ακαθάριστη προστιθέμενη αξία, δεύτερη στην ΕΕ [13].
Δεύτερον, υπάρχει περιθώριο βελτίωσης. Το 2024 το 28.2% των εργαζομένων με τριτοβάθμια εκπαίδευση απασχολούνταν σε θέσεις που δεν απαιτούσαν τέτοιο επίπεδο προσόντων, έναντι 21.3% στην ΕΕ, το τρίτο υψηλότερο ποσοστό στην Ένωση [12]. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι η Κύπρος ανήκει στις λίγες χώρες όπου η απασχόληση των πτυχιούχων είναι χαμηλότερη από εκείνη των αποφοίτων επαγγελματικής εκπαίδευσης [11]. Η πρόκληση είναι να ταιριάξουμε την προσφορά δεξιοτήτων με την ποιοτική ζήτηση της αγοράς.
Τέλος, η τελευταία μελέτη για ολόκληρο τον κλάδο βασίζεται σε στοιχεία του 2016 [9]. Χρειάζεται μια ενιαία, επικαιροποιημένη μελέτη, με στοιχεία για την έρευνα, την καινοτομία και τις νεοφυείς επιχειρήσεις, ώστε η δημόσια πολιτική να στηρίζεται σε τεκμηρίωση.
3. Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει τις σπουδές και την εργασία
Ποιες δεξιότητες χρειάζεται πλέον ένας απόφοιτος διοίκησης επιχειρήσεων ή οικονομικών για να αξιοποιεί υπεύθυνα την τεχνητή νοημοσύνη και να ελέγχει κριτικά τα αποτελέσματά της; Μπορείτε να δώσετε ένα συγκεκριμένο παράδειγμα αλλαγής στη διδασκαλία ή στην αξιολόγηση των φοιτητών στη Σχολή σας;
Απάντηση:
Ο σημερινός απόφοιτος χρειάζεται πέντε δεξιότητες:
- Ψηφιακή και αναλυτική παιδεία: κατανόηση του τρόπου λειτουργίας των μοντέλων, των δυνατοτήτων και των ορίων τους.
- Κριτικός έλεγχος: επαλήθευση πηγών, αριθμών και υποθέσεων, και εντοπισμός σφαλμάτων και μεροληψιών.
- Σαφής διατύπωση προβλημάτων: η ποιότητα της απάντησης εξαρτάται από την ποιότητα της ερώτησης.
- Ηθική και ευθύνη: προστασία δεδομένων, διαφάνεια και σεβασμός του ρυθμιστικού πλαισίου. Η τελική απόφαση και η λογοδοσία ανήκουν πάντα στον άνθρωπο.
- Επικοινωνία και κρίση: ικανότητα να εξηγεί και να υπερασπίζεται μια απόφαση ενώπιον πελατών, συναδέλφων και ρυθμιστικών αρχών.
Οι δεξιότητες αυτές συμφωνούν με τα πρότυπα και τις μελέτες του AACSB. Το Πρότυπο 4 για το Πρόγραμμα Σπουδών ζητά αποφοίτους ευέλικτους, αναλυτικά ικανούς και ηθικά θεμελιωμένους στη χρήση ψηφιακών τεχνολογιών [3]. Σύμφωνα με το AACSB, όταν η αυτοματοποίηση αναλαμβάνει τις ρουτίνες εργασίες, οι απόφοιτοι χρειάζονται διατύπωση προβλημάτων, κριτική σκέψη, αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της ΤΝ, επικοινωνία και ηθική κρίση. Οι μαθησιακοί στόχοι μετατοπίζονται από την παραγωγή αποτελεσμάτων στην ερμηνεία, στην κριτική και στη βελτίωσή τους [14]. Η μελέτη του AACSB για την ΤΝ στην επιχειρηματική εκπαίδευση, με βάση 48 σχολές, δείχνει ότι ο γραμματισμός στην ΤΝ θεωρείται ολοένα περισσότερο βασική ικανότητα για όλους τους αποφοίτους [15]. Τα στοιχεία του GMAC δείχνουν ότι οι φοιτητές εκτιμούν περισσότερο τις πρακτικές δεξιότητες ΤΝ, ενώ οι εργοδότες δίνουν μεγαλύτερη αξία στην ανθρώπινη κρίση [16]. Η εκπαίδευση οφείλει να καλλιεργεί και τις δύο.
Το AACSB καταγράφει επίσης ότι η ηθική και η ακεραιότητα αποτελούν κύριο εμπόδιο στην υιοθέτηση της ΤΝ, και ότι πολλές σχολές έχουν πολιτικές χωρίς σαφή καθοδήγηση [17].
Το Πανεπιστήμιο Λευκωσίας διαθέτει εφαρμόσιμη Πολιτική για τη Χρήση Εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης. Προβλέπει ενσωμάτωση της ΤΝ σε εργασίες και αξιολογήσεις και απομάκρυνση από μεθόδους που παρακάμπτονται εύκολα, όπως οι τυπικές εκθέσεις και οι βασικές ασκήσεις. Δίνει έμφαση στην κριτική σκέψη, τη δημιουργικότητα και την επίλυση σύνθετων προβλημάτων, καθώς και προτεραιότητα στις προφορικές εξετάσεις, τις ζωντανές παρουσιάσεις και τις πρακτικές επιδείξεις [18]. Το Κέντρο Μάθησης ΤΝ (AI Learning Centre) εκπαιδεύει διδάσκοντες, προσωπικό και φοιτητές στην υπεύθυνη χρήση της μέσω της πλατφόρμας Evolve/PowerFlow [19].
Στη Σχολή Διοίκησης Επιχειρήσεων εφαρμόζουμε την πολιτική στην πράξη. Οι αξιολογήσεις μας δεν στηρίζονται πλέον σε ασκήσεις, αναφορές και αναλύσεις μελετών περίπτωσης που παρακάμπτονται εύκολα. Αξιολογούμε την κριτική σκέψη, τη δημιουργικότητα, την επίλυση σύνθετων προβλημάτων, τη μεθοδική χρήση εργαλείων ΤΝ και την εκτίμηση της απόδοσής τους.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η εργασία σε μάθημα χρηματοοικονομικής ανάλυσης ή στρατηγικής. Οι φοιτητές χρησιμοποιούν ανοιχτά την ΤΝ για μια πρώτη ανάλυση. Στη συνέχεια καταθέτουν ημερολόγιο χρήσης με τις εντολές που έδωσαν και τα αποτελέσματα που έλαβαν. Ελέγχουν τα δεδομένα με πρωτογενείς πηγές, τεκμηριώνουν τι διόρθωσαν και γιατί, και υπερασπίζονται τα συμπεράσματά τους σε προφορική εξέταση. Βαθμολογούμε την κρίση, την τεκμηρίωση και τη σαφήνεια της επιχειρηματολογίας, και όχι το κείμενο που παράγει το εργαλείο. Έτσι η αξιολόγηση μετρά άμεσα τον μαθησιακό στόχο, σύμφωνα με τη φιλοσοφία της Διασφάλισης Μάθησης του AACSB (Πρότυπο 5) [1].
Η λογική είναι απλή: η τεχνητή νοημοσύνη ανεβάζει το επίπεδο των δεξιοτήτων που πρέπει να διαθέτει ο απόφοιτος, και η σχολή οφείλει να το αποδεικνύει με την αξιολόγηση που εφαρμόζει.
Πηγές
- AACSB, Global Standards for Business Education (ισχύς από 1 Ιουλίου 2026)
- AACSB, «AACSB Members Ratify Global Standards for Business Education», 20 Απριλίου 2026
- AACSB, Global Standards (Πρότυπο 4, Curriculum)
- AACSB, 2026 State of Accreditation Report
- Cystat μέσω Cyprus Mail, 16 Οκτωβρίου 2025
- Cyprus Mail, 4 Σεπτεμβρίου 2026 (στοιχεία Ευρωπαϊκής Επιτροπής)
- Sigmalive, δηλώσεις της Υπουργού Παιδείας
- Politis, ανάλυση στοιχείων Υπουργείου Παιδείας και Cystat
- Eurostat μέσω Cyprus Mail, 22 Αυγούστου 2025
- EY Cyprus, «Is Higher Education an underappreciated engine of growth for the Cypriot economy?», 2018
- Κέντρο Οικονομικών Ερευνών Πανεπιστημίου Κύπρου, μέσω FastForward
- Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Education and Training Monitor, Κύπρος
- Eurostat μέσω FastForward, overqualification 2024
- Cyprus Mail, 26 Απριλίου 2024 (Eurostat, ΤΠΕ)
- AACSB, A Framework for Artificial Intelligence in Business Education, Ιανουάριος 2026
- AACSB, «The Divided Demands of AI Literacy», Δεκέμβριος 2025
- AACSB, GenAI Adoption in Business Schools: Deans and Faculty Respond, 2025
- Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, Policy for the Use of AI Tools
- Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, AI Learning Centre
